كاروانسراي تاريخي سعدالسلطنه قزوين با پشت سرگذاشتن يك دوره فراموشي درحال رونق دوباره و تبديل به مكاني براي گردشگران است.
اين سراي تاريخي با ۲/۶هكتار از كاملترين و وسيعترين سراهاي تجارتي سنتي ايران محسوب ميشود كه پس از تملك آن درسالهاي اخيرتوسط ميراث فرهنگي استان قزوين در حال بازسازي است.
اين بناي تاريخي در مجموعه بازار تاريخي قزوين قرار گرفته و در دوره ناصرالدين شاه قاجار و به دستور باقرخان سعدالسلطنه فرماندار وقت شهر قزوين احداث شد.
اين كاروانسرا بصورت چهار ضلعي ساخته شده و چهار ايوان در چهار ضلع حياط دارد كه طاق نماي ايوانها داراي آجركاري و سقف داخلي ايوان داراي تزيين و مقرنس كاري است.
كاروانسراي سعدالسلطنه يادآور رونق نسبي تجارت بخش خصوصي ايران در عهد قاجار با اروپا از طريق روسيه است.
مدير كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان قزوين معتقد است كه با توجه به وسعت اين كارونسرا از مهمترين مراكز تجاري در دوره قاجاريه و محل تبادل كالاهاي تجار در داخل كشور بود.
اين بناي تاريخي باگذشت زمان و درپي تحولات سياسي و اقتصادي در دورههاي مختلف رونق خود را از دست داد و تاجران نيز حجرهها و انبارهاي آن راتخليه كردند و كاروانسرا تبديل به مكاني براي مشاغل توليدي مختلف نظير نجاري، كارهاي دستي و توليد كفش شد.
ورودي اصلي بناي كاروانسراي سعدالسلطنه قزوين در خيابان امام(ره) قرار دارد، هشتي زيبايي در ورودي اين بنا خيابان را به حياط اصلي مجموعه سرا متصل ميكند تا بازديدكنندگان به محوطه يا حياطي محصور با حجرههايي داراي ايوانچهها با تزيينات گل و بوته از گچ روبرو شوند.
حياط شرقي اين مجموعه از حجرههايي با ايوانچههايي شبيه حياط اصلي احاطه شده و در پشت حجرههاي شرقي انبار بزرگ ستون داري قرار دارد كه گرمابه سعديه نيز در همين طرف واقع شدهاست.
ادامه محور حياط اصلي به سمت جنوب به چهارسوق كاروانسرا ميرسد كه زيباترين قسمت مجموعه است و از فضاهاي تجاري سنتي با معماري اصيل قزوين تشكيل شده كه در ساير نقاط كشور نظير ندارد.
بر فراز اين چهارسوق گنبدي بزرگ و در چهار طرف آن چهار نيم گنبد قرار دارد كه همگي داراي كاشي كاري بديع و زيبا است.
در ادامه اين محور راستهاي است شبيه راسته بازار كه با طاق پوشيده شده و درطرفين خود حجرههاييدارد كه درپشت اين حجرهها انبار و بارانداز مجموعه قرار دارد.
محور ديگر در اين بنا كه چهار ستون اصلي دارد قيصريه است اين راسته در ارتباط خود با بازار سعديه فضاي زيباي گنبد داري با كارهاي هنري ويژه عصر قاجار ايجاد كردهاست.
بازار سعديه در غرب مجموعه قرار دارد اين راسته نيز بر گذر قديمي مشرف شده كه از بازار وزير قزوين آغاز شده و تا مسجدالنبي ادامه مييابد بخشهاي ديگر اين مجموعه شامل گرمابه رضوي، كارونسراي بهشتيان و مسجد حاج ملاآقا است.
پيش از سال ۱۳۷۷دراين كاروانسرا مشاغل گارگاهي، نجاري و توليدي فعاليت داشتند و انبار كالاي اصناف مختلف در آن قرار داشت، و تنها ۱۰واحد تجاري در اين كاروانسرا داير بود.
در سال ۷۸املاك سراي سعدالسلطنه توسط ميراث فرهنگي خريداري و در سالهاي ۷۹و ۸۰تعداد قابل توجهي از سرقفليهاي اين مجموعهاز مالكان آنها خريداري شد.
براي خريد مجموعه كاروانسرا و ديگر بناهاي سعدالسلطنه قزوين ۱۶ميليارد ريال و براي تعميرات آن تاكنون چهار ميليارد ريال هزينه شدهاست.
به گفته مسوولان ميراث فرهنگي و گردشگري استان قزوين، پس از بازسازي، كاربري چندگانه براي اين مجموعه تعريف شده كه تبديل آن به محلي براي گردشگران داخلي و خارجي از آن جمله است، در طرح بازسازي اين بنا محلهاي ويژه اقامتي، پذيرايي، سفرهخانه، محل عرضه سوغات استان، ايجاد كارگاههاي آموزشي و سنتي نيز پيش بيني شدهاست.
شهر قزوين در عصر صفويه و دردوره حكومت شاه طهماسب بهعنوان پايتخت كشور برگزيده شد واز آن پس به جهت موفقيت ويژهاي كه داشت همواره موردتوجه قرار داشته و در عصر شاهعباس صفوي و پس ازآن دردورهقاجار نيز بررونق آن افزوده شد.
بيشتر سراهاي بجامانده قزوين نيز از اين دوره هستند كه هركدام از سراها و بازارهااختصاص به صنف و شغلي داشته وبرهمان نام نيز معروف شدهاند كه از جمله معروفترين آنها بازار بزازها، آهنگر بازار، سراي سعدالسلطنه، سراي وزير، سراي رضوي و سراي حاج رضا است.
استان قزوين با قدمت هفت هزار ساله داراي بيش از يكهزار اثر تاريخي ثبت شده و دو هزارو ۵۰۰اثر تاريخي شناسايي شده، ميباشد كه ۱۲درصد از بناهاي تاريخي كشور را در خود جاي اختصاص داده است.